گاو پستانداری است سم‌دار، نشخوارکننده و تهی‌شاخ از راسته زوج‌سُمان، از خانواده گاوسانان. خانوادهٔ گاوسانان در برگیرندهٔ چندین سرده است که سردهٔ Bos همهٔ گاوها و گاو میشها را در بر می‌گیرد.[۱] جد گاوهای اهلی امروزی گونه وحشی به نام Bos primigenius یا آراکس میباشد که اخیرا منقرض شد .(آراکسAurochs اولین حیوانی که به سرده بوس متعلق بود در دو میلیون سال پیش در آسیا دیده شد.آراکس در حدود دویست وپنجاه هزار سال پیش به اروپا رسید.این حیوان کمی از فیل کوچکتر بوده و خشن و چاباک بود. [۲]

ساختار بدنی

پستانداری علفخوار است و معده‌اش مانند دیگر نشخوارکنندگان چهار قسمتی و شامل شکمبه (سیرابینگاری، هزارلا و شیردان می‌باشد.[۳]

در آروارهٔ فوقانی گاو دندانهای پیشین و نیش وجود ندارند و فقط دندانهای آسیا وجود دارند و برعکس دندانهای پیشین ونیش درفک تحتانی موجودند. دندانهای نیش گاوها همانند ثنایا شده و بطور کلی بشکل یک ردیف منظم هشت تایی در جلو فک قراردارد.

درهردست وپای گاو یک زوج سم وجود دارد.

تولید مثل

گاو حیوانی است بدون تغییرات فصلی تولید مثلی( برخلاف حیواناتی نظیر سگ وگربه ، گوسفندو بز) یعنی در کل سال قادر به انجام زاد و ولد میباشد. طول حاملگی این حیوان نه ماه بوده و غالبا تک قلو زا میباشد اگر چه دوقلوزائی و چند قلو زائی نیز در این حیوان دیده میشود.بروز دوقلوزائی در گاو یک تا دو درصد میباشد.[۴]

نژادها

نژادهای گاو بسیارند.بسته به نوع استفاده ای که از گاو میشود نژادهای گاو به نژادهای گوشتی،شیری و دو منظوره تقسیم میشود.

  • نژادهای شیری شامل:

ایرشایر،جرسی،گرنزی،براون سوئیس،فریژن( فریژن هلندی،هولشتین فریژن،فریژن انگلیسی و فریژن سفید وقرمز)وکری

  • نژادهای گوشتی معروف شامل گالووای،آبردین آنگوس،هرفورد،شورت هورن،شاروله،لیموزین،سمینتال،براهمن،سانتاگتروس،وبرانگوس میباشد.


نژادهای معروف گاوهای ایرانی عبارت‌اند از: سرابی،سیستانی،گلپایگانی ودشتیاری[پانویس ۳]

  • نژادهای جنگلی یاساحلی که مخصوص نواحی گیلان ومازندران وگرگان است، نژاد کوهستان که گاوهای سراب واردبیل ودیگر نواحی آذربایجان از آن نژادند.

اهلی شدن گاو

نزدیک به شش هزار سال پیش از میلاد مسیح با تغییر زندگی انسان از شکارگری به کشاورزی و بدنبال توسعه مزارع، گاوهای وحشی به این کشتزارها هجوم می‌آوردند که به تدریج بشر توانست تعدادی از این حیوان را به اسارت در آورده و اهلی نماید. گاو پس از سگ و گوسفند وبز اهلی شد.ابتدا از گوشت گاو استفاده می‌شد اما سرانجام انسان توانست چگونگی دوشش شیر گاو را فرا بگیرد.باستان شناسان معتقدند اهلی شدن گاو در آسیا و خاور میانه بین 4500 تا 6000 سال پیش از میلاد مسیح انجام شده‌است .[پانویس

استفاده‌ها

جانوری بسیار مفید است واز شیر و گوشت و پوست و نیروی بدنی آن استفاده می‌شود. از گاو نر جهت تخم‌کشی، شخم و بارکشی نیز استفاده می‌شود.

احتمالا یکی از هدفهای اصلی اهلی کردن گاوّ بار کشی بوده‌است. از نیروی فیل،شتر واسب بعد از گاو استفاده شد.[پانویس ۵]

گاو در فرهنگ‌های مختلف

گاو در فرهنگ هند

در آیین هندوان گاو از احترام ویژه‌ای برخوردار است.


گاو در فرهنگ اروپا

 

در ادبیات اروپا بسته به نوع نژاد و اقوام مردم، گاو به نمادهای گوناگونی شناخته گردیده شده‌است، در اسپانیا و در جشن‌ها و عیدها، مراسم گاوبازی برپا است، در آلمان هنروران بسیاری در درازای تاریخ همیشه از گاو در دیدگاه‌های نگاره‌های خویش بهره می‌جستند، در فرانسه آنقدر مهم است که در بسیاری از مکان‌ها مجسمه گاو را جای داده‌اند.